वि दे ह 

वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैथिली पाक्षिक ई पत्रिका Videha Ist Maithili Fortnightly e Magazine  विदेह प्रथम मैथिली पाक्षिक ई पत्रिका Read in your own script Roman(Eng) Gujarati Bangla Oriya Gurmukhi Telugu Tamil Kannada Malayalam Hindi
नव अंक देखबाक लेल पृष्ठ सभकेँ रिफ्रेश कए देखू। Always refresh the pages for viewing new issue of VIDEHA.

 

VIDEHA MAITHILI SANSKRIT TUTOR- XXX

संस्कृत शिक्षा च मैथिली शिक्षा च- ३०

(मैथिली भाषा जगज्जननी सीतायाः भाषा आसीत् - हनुमन्तः उक्तवान- मानुषीमिह संस्कृताम्)

-गजेन्द्र ठक्कुरः

(आगाँ)

ACKNOWLEDGEMENTS: chamu krishna shashtry, janardan hegde, vinayak hegde, sudhishtha kumar mishra, shravan kumar, kailashpati jha, H.N.VISHWAS AND other TEACHERS.

त्रिंशत्तमः पाठः

अद्य संभाषणस्य अभ्यासम् कुर्मः वा अस्तु कुर्मः–इदानीम् दीर्घम् वाक्यम् रचयामः आरंभम् अहम् करोमि–अनंतरम् भवंतः वदनु–

प्रेषितवान्–अन्यम् शब्दम् योजयित्वा वाक्यम् वदंतु–कः वदतु–वदतु गोपालः प्रेषितवान्

मुकुन्दः पत्राणि विदेशम् प्रेषितवान्

मुकुन्दः पत्राणि विदेशम् कदा प्रेषितवान्

मुकुन्दः पत्राणि विदेशम् सायंकाले/प्रातः प्रेषितवान्

मुकुन्दः पत्राणि विदेशम् ह्यः प्रेषितवान

मुकुन्दः पत्राणि विदेशम् कथम् प्रेषितवान

मुकुन्दः पत्राणि विदेशम् हस्तेन/शीघ्रम/विमानेन प्रेषितवान्

- यः अंते उपविष्टवान् सः बिपिनः य आरंभे उपविष्टवान् सः मञ्जूनाथ

- यः कुम्भम् करोति सः कुम्भकारः

- यः कृषिम् करोति सः कृषिकः

- यः शिल्पम् करोति सः शिल्पकारः

- यः वाणिज्यम् करोति सः वणिकः

- यः सः एतस्य अभ्यासं पुनः कुर्मः

- यः चित्रम् करोति सः चित्रकारः अहम् वदामि

- यः चित्रम् करोति सः चित्रकारः भवंतः वदंतु

- विनोदम् करोति          विदूषकः

- काव्यम् लिखति               कविः

- गायति                 गायकः

- यः लिखति सः           लेखकः

- विद्यार्जनम् करोति         विद्यार्थी

- पाकम् करोति            पाचकः

- भिक्षाम् याचते           भिक्षुकः

- वितरति                वितारकः

- अभिनयम् करोति         अभिनेता

- सेवाम् करोति            सेवकः

- चिकित्साम् करोति        चिकित्सकः

- कर्म करोति              कर्मकारः

- वस्त्रं प्रक्षालयति                रजकः

- लोहम् करोति            लोहकारः

- वादयति                वादकः

- युद्धम् करोति            योद्धा

- अर्चकं करोति            अर्चकः

- संशोधनं करोति               विज्ञानी

- क्रीडति                 क्रीडालुः

- सीवनं करोति            शोचिकः

- तक्षति                  तक्षकः

आरंभे या उपविष्टती अस्ति सा गौतमी

अंते या उपविष्टा अस्ति सा शालिनी

अंते या उपविष्टवती अस्ति सा शालिनी

- या मालाम् करोति सा मालाकारी

- या भिक्षाम् याचते सा भिक्षुकी

- या गायति सा गायिका

- या शिक्षयति सा शिक्षिका

- या वाहनम चालयति सा चालिका

- या वाद्यम वादयति सा वादिका

- या अभिनयम् करोति सा अभिनेत्री

- या लिखति सा लेखिका

पुस्तकस्य पार्श्वे यत् अस्ति तत् फलम् पेटिकायाः उपरि यत् अस्ति तत् करवस्त्राणि

अहम् यत् वदामि तत् श्रुणतंतु

अहम् यत् वदामि तत् पश्यमेव

अहम् यत् पठामि तत् संस्कृतमेव

इदानीम् अहम् एकाम् प्रहेलिकाम् वदामि

अपदो दूरगामी च

     साक्षरो न य पण्डितः।

अमुखः स्फुटवका य

     यो जानति स पण्डितः॥

एकः अस्ति–तस्य अपदो–तस्य पादः नस्ति सः दूरम् गच्छति, साक्षरो सः तस्य भुखम् नास्ति, स्फुटवक्ता सम्यक् वदति यः एतम् जानाति सः पण्डितः, कः जानाति अत्र–समपत्रम्–पोस्टकार्ड

1.     तत्र नागेन्द्र पाण्डयः कः

2.     यः पूजाम् कुर्वन अस्ति सः नागेन्द्र पाण्डयः

3.     लोखन पाण्डयेः कः

1.     यः सोपाना नाम् उपरि स्थितवान् अस्ति सः लोखन पाण्डयः

2.     निर्मलाः का

1. या पीतवर्णाम् शातिकाम् कृतवती अस्ति सा एव निर्मला

                 सुभाषितम्

गच्छन् पिपीलको याति योजनानाम् शतान्यपि अगच्छन् वैनतोयोपि पदमेकम् आगच्छति–

तस्य अर्थः एवम् अस्ति। पिपीलकः नाम् लघुः जंतुः–सः यदा प्रयत्नशीलः भवति सः शतम् योजनानि अपि गंतुम् शक्नोति–वैनतैयः सः बलवान् करूड़ः सः प्रयत्नं यदा न करोति सः बलवान् अपि एकम् पदम अपि अग्रे गंतुम् न शक्नोति। अतः अस्माभिः सर्वदा प्रत्यनः करणीयः एव।

                      कथा

कश्चन् ग्रामः। तत्र एकस्मिन् परिवारे सप्तसोदराः आसन्। ते सर्वे अलसाः। किमपि कार्यम् न कुर्वन् स्म। कदाचित् तेषाम् इच्छां अभवत्। पायसम् खादनीयम् इति। ते कथञ्चित् पायसम् अपि कृतवंतः किंतु शर्करा एव गृहे नास्ति इति तर्हि अनंतरम ज्ञातम। इदानीम् कः आपणम् गत्वा शर्करां आनयति इति तेषु, मध्ये विवादः संजातः–तदानिम् तेषु अन्यतमः उपायमेकम सोचितवान् वयम् स्थालिकाषु पायसम् पूरयामः–ताषाम् स्थालिकानाम् पुरतः उपविष्म्रामः यः प्रथमम् एकम् शब्दम् उच्चारयति सः विपणिम गच्छति इति। ते सर्वेपि एतत् उपायम अंगीकृत्य तथा एव स्थालिकानाम् पुरतः उपविष्टवंतः। ते महा अलसा खलु। अतः एव एक शब्दं अपि ते न उत्सादितवंतः। अत्रांतरे तत्र केचन् शनुकाः आगताः निश्चलम् उपविष्टवान् तान् अलसान् दृष्टवा एते मृताः इति मत्ता सर्वम् पायसम् खादितवंतः परस्परम् अभिनंददितवंतः च। तत्पश्चात् एकः शनुकः अललेषु अन्यतमस्य म्रतस्य लेहनम् कृतवान। तदा सः क्रोधेन् रे दुष्ट! एतावतं पर्यंतम् सर्वम् पायसम् खादितवान् आगतवान् वा। इति क्रोधेन् सः अनुक्रोशन उत्यितवान्। तदा अन्ये सर्वेपि उत्याय एक कंथेन एलः संभाषणं कृतवान्–एषः संभाषणम् कृतवान् इति कथितवंतः–तदानिमेव पार्श्वश्व–प्रकोष्ठे सुप्तः तेष्तम् पिता जागरितः–सः कोलाहलम् श्रुत्वा बदिः आगतवान् तदानिम् सः ज्ञातवान–तत् ज्येष्टस्य पुत्रस्य कपाले चपदेकाम दत्वा–रे मूर्ख–भवान् ज्येष्ठः खलु–भवता शर्करा आने तव्या असीत्। भवतास्म् आलस्य कारणात् एव अद्य शुनकाः सर्वम् पायसम् खादित्वा गतवंतः इति। आलस्यम् हि मनुष्याणान परम शत्रुः। तत् ज्येष्ठः क्षमाम् वाचितवान्। अन्ये अपि तम अनुश्रुतवंतः इति उक्तवान् ज्येष्ठः पुत्रः तु क्षमाम् याचितवान्। अन्ये अपि तम अनुश्रुतवंतः इति उक्तवान् ज्येष्ठः पुत्रः तु क्षमाम प्राथितवान्–अन्ये अपि तम अनुश्रुतवंतः–तदारभ्य सर्वे सोदराः परिश्रमेण कार्यम् कुर्वन् स्म।                     

 

संस्कृत अनुवाद       मैथिली अनुवाद        अंग्रेजी अनुवाद

अद्य कः अल्पाहारः/प्रातराशः?	हमरा सब आइ खन नास्तामे की खाएब।	What do we have for breakfast today?
पुनः सुपिष्टिकं मास्तु भोः।	कृप्या, ब्रेड दोबारासँ नहि देब।	Please, not bread again.
अद्य अल्पाहारार्थम् उपमा अस्ति।	आइ खन उपमा नास्तामे अछि।	Today there s Upama for breakfast.
अम्ब, बुभुक्षा भवति।	माए, हम बहुत भुखल छी।	Mother, I am hungry.
आगच्छतु, परिवेषणं करोमि।	आबे छलहुँ, हम अहाँक दे छलौ।	Come, I’ll serve you.
पाकः सिद्धः किम्?	की खाना तैयार भऽ गेल ये।	Is the food ready?
मम तु अतीव–बुभुक्षा।	हमरा बड्ड जोरसँ भूख लागल अछि।	I am very much hungry.
व्याघरणं कृतं चेत् पाकः सिद्धः एव।		The food is ready, but for seasoning.
पाकः तदा एव सिद्धः।	खाना क्तेक देरिसँ तैयार अछि।	Food is ready since long.
स्थालिकाः स्थापिताः किम्?	थाली सब राखि देलौ कि?	Have the plates been kept?
सर्वे मिलित्वा एव भोजनं कुर्मः।	सभ गोटे मिल कऽ खाना करू।	Let us all dine together.
एकं चषकम् आनयतु।	कृप्या एकटा गिलास आनब।	Please bring a glass.
हस्तौ प्रक्षलितवान् किम्?	की अहाँ अपन हाथ धोए लेलो।	Did you wash your hands?
परिवेषणं कृतं, शीघ्रम् आगच्छतु।	खाना कनीसन तेजीसँ परोसु।	Food has been served come quickly.
कियान् विलम्बः भोः, शीघ्रम् आगच्छतु।	किऐक विलंब भऽ रहल अछि, कनेक जल्दी करू।	How long will you take? Come quickly.
पाकः शीतलः भवति।	खाना ठंडा भऽ जाएत।	The food is getting cold.
आगच्छतु, भोजनं कुर्मः।	आबू – आबू खाना खाएक लेल।	Come let’s eat.
इदमिदानीं भोजनं समाप्तम्।	हमर खाना तुरंत समाप्त भऽ गेल।	Just now I had food.
आगच्छतु, अस्माभिः सह भोजनं करोतु।	हम आबे छलौ, सब गोटे साथमे भोजन करब।	I come, have food with us.
मम भोजनम् अभवत्।		I have had food.
अस्तु, तर्हि केवलं पायसं वा स्वीकरोतु।		Okey. At least you have payasam (porridge).
पायसं मह्यं बहु अरोचत।		I liked payasam very much.
अम्ब, मह्यम् इतोऽपि आवशकम्।		Mother, I want some more.
मम पिपासा अस्ति।	हम बड्ड पियासल छी।	I am thirsty.
चषके जलं पूरयतु।	कृप्या गिलासमे पानी डालि देब।	Please, fill water in the glass.
अन्नं बहु उष्णम् अस्ति।	भात बड्ड गरम अछि।	The rice is very hot.
‘छोले’ व्यञ्जनं रूचिकरम् अस्ति।		‘Chole’ is very tasty.
व्यञ्जने लवणं न्यूनम् अस्ति।		There is less salt in the curry.
अद्य किमपि रूचिकरं नास्ति।		Nothing is tasty today.
रोटिका आवश्यकी किम्?	अहाँकेँ रोटी चाही की?	Do you want roti?
आम्, परिवेषयतु।	हँ, कृप्या करि कऽ।	Yes, please.
मह्यम् अन्नम् इतोऽपि परिवेषयतु।		Please give me some more rice.
तत् मरीचिकायाः उपसेचनं पुनः परिवेषयतु।		Please serve that chilly–chutney again.
आम्रस्य अवलेहः बहु कटु अस्ति।		The mango pickle is very pungent.
सूपः अस्ति किम्?		Do you’ve some ‘daal’?
अहं सारं न इच्छामि।		I don’t like ‘saar’ (soup).
मधुररोटिकां पुनः स्वीकरोतु।		Have sweet roti again.
स्वलपं परिवेषयतु, तावत् न आवश्यकम्।		Serve a little please, that much is not necessary.
बहु परिवेषयतवती।		You’ve served too much.
अधिकं नास्ति भोः।		It’s not much.
किं भोः सङ्कोचम् अनुभवति किम्?		Hey, do you feel shy?
निःस्सङ्कोचं भोजनं करोतु।		Please help yourself, no formality.
सङ्कोचः मास्तु यत् आवश्यकं तत् पृच्छतु।		Don’t feel shy ask whatever you want.
न रोचते किम्?		Don’t you like it?
किं भोः, भवान् तु किमपि न खादति।		Hey, you are not eating anything.
अहं मधुरं न खादामि।		I don’t eat sweets.
दध्यन्नं परिवेषयामि किम्?		Shall I serve curd–rice?
तक्रम् इच्छति किम्?		Do you want butter–milk?
आम्ररसः बहु मधुरः।		Mango–juice is very sweet.
भवता वक्तव्यम् आसीत् खलु।		You did not serve ghee.
घृतं न परिवेषितवती।		You should have told me.
एतस्य रूचिं पश्यतु।		Please taste this.
किञ्चित् शर्करां योज्यतु सम्यक् भवेत्।		Add a little sugar, it’ll be alright.
एतत् तिक्तम् अस्ति।		This is bitter.
अम्ब, मम एतत् मास्तु।		Mother, I don’t want this.
भोजनं सम्यक् करोति चेत् मधुरं ददामि।		I’ll give you a sweet if you eat well.
स्थालिकायां यत् अस्ति तत् सर्वं समापनीयम्।		You’ve to finish everything that is on the plate.
एतत् मह्यं न रोचते।		I don’t like this.
सम्यक् चर्वणं करोतु।		Chew well.
किञ्चित् स्वीकरोतु।		Have a little.
मास्तु, एतावत् पर्याप्तम्।		No, this is enough.
अद्य मम म्ध्याह्नभोजनं विलम्बेन अभवत्।		Today I had very late.
अद्य पाकः रूचिकरः अस्ति।		Food is tasty today.
अद्य भूरिभोजनम् आसीत्।		Today there was a grand feast.
कः जलम् आवश्यकम् इति उक्तवान्?		Who asked for the food?
भोजनम् अरोचत् किम्?		Did you like the food?
आम्, बहु अरोचत्।		Yes, I liked it very much.